Antik Çağ: Parthenios ve Sesamos
Bartın, adını antik çağda Parthenios olarak anılan Bartın Irmağı’ndan alır. Bartın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’ne göre bölgede M.Ö. 14. yüzyılda Gaskalar, M.Ö. 13. yüzyılda Hititler hâkimdi. M.Ö. 12. yüzyılın başında Bartın Bithynia, Amasra ise Paphlagonia sınırları içindeydi. Homeros’un İlyada destanında Paphlagonyalıların yurtları sayılırken Kytoros, Sesamos, Parthenios Irmağı ve Kromna adları geçer.
Bugünkü Amasra’nın eski adı Sesamos, Kurucaşile’nin eski adı ise Kromna’dır. Bölge zaman içinde sırasıyla Kimmerlerin, Lidyalıların, Perslerin, Makedonyalıların, Pontusluların ve Romalıların egemenliğine girdi.
Amastris ve Roma Dönemi
Kraliçe Amastris döneminde (M.Ö. 302-286) Sesamos; Kromna, Tios ve Kytoros ile birlikte bir kentler birliğinin merkezi oldu ve kraliçenin adını alarak Amastris diye anılmaya başladı. Roma döneminde Amasra, Bithynia-Pontus Eyaleti’nin Pontus bölümünün başkentiydi. Eyaletin valisi Genç Plinius, İmparator Traianus’a yazdığı bir mektupta Amastris’i zarif ve bakımlı bir kent olarak anlatır. Amasra-Bartın yolu üzerindeki Kuşkayası Yol Anıtı da İmparator Claudius döneminde (M.S. 41-54) yapılmıştır.
Bizans, Ceneviz ve Osmanlı
M.S. 395’te Roma İmparatorluğu ikiye ayrılınca bölge Bizans’ta kaldı. 11. yüzyılın sonunda Anadolu Selçuklu dönemi başladı; bölge 1326’da Candaroğulları Beyliği’ne, 1392’den itibaren de Osmanlı egemenliğine geçti. Amasra ise 1261-1460 yılları arasında Ceneviz kolonisi olarak yönetildi ve 1460’ta Fatih Sultan Mehmet tarafından Osmanlı topraklarına katıldı. Amasra Kalesi içindeki 9. yüzyıldan kalma Bizans kilisesi, fetih sırasında camiye çevrilerek bugünkü Fatih Camii olmuştur.
Osmanlı döneminde Bartın uzun süre Bolu Sancağı’na bağlı kaldı. Çevresinin pazar yeri olan Bartın 1867’de kaza (ilçe) oldu, 1876’da belediye teşkilatı kuruldu.
Cumhuriyet Dönemi ve İl Oluşu
Cumhuriyet’in ilk yıllarında mutasarrıflık olarak yönetilen Bartın, 1924’te Zonguldak’a bağlı bir ilçe oldu. 28 Ağustos 1991 tarihli ve 3760 sayılı Kanun’la 7 Eylül 1991’de il statüsüne kavuştu. Bugünkü ilçelerden Ulus 1944’te, Kurucaşile 1957’de, Amasra ise 1987’de ilçe olmuştur.
Amasra’nın Tarihî Önemi
İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün yaklaşık 4.000 yıllık bir geçmişten söz ettiği Amasra, ilin tarihî kimliğinin merkezindedir. Bir bölümü Roma dönemine uzanan ve Cenevizliler döneminde onarılarak kullanılan Amasra Kalesi, Türkiye’nin Akdeniz’den Karadeniz’e uzanan Ceneviz ticaret ağına ait kale ve ticaret merkezlerini kapsayan aday dosyası içinde UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer almaktadır. 1982’den beri müze olarak hizmet veren Amasra Müzesi’nde Helenistik, Roma, Bizans, Ceneviz ve Osmanlı dönemlerine ait eserler sergilenir.
Kaynaklar
Bartın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü; Kültür Portalı (T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı); Amasra Belediyesi; UNESCO Dünya Mirası Merkezi; Homeros, İlyada (2. kitap); Genç Plinius, Mektuplar (X.98).